Judasz - Andrzej Ogrodowczyk
Utwór Andrzeja Ogrodowczyka posiada typową budowę wiersza białego - tak charakterystyczną dla poezji współczesnej. Należy do liryki inwokacyjnej, co nadaje mu niezwykle patetyczny nastrój. Tytuł wiersza nawiązuje do postaci biblijnego złoczyńcy, który za marne 30 srebrników sprzedał Jezusa. Podmiot liryczny w sposób bezpośredni zwraca się do Judasza "Odejdź od niego" i stara się odwieść go od amoralnego czynu. Bohater sprawia jednak wrażenie absencji. Podmiot liryczny stara się ukazać szaleństwo w które popada "Słyszysz jak zbierają się liście/ Jak mówią przeciwko tobie".
Andrzej Ogrodowczyk jest poetą współczesnym. Porusza on problemy niebanalne, często o głębi filozoficznej. Stara się pokazać historię Judasza z zupełnie innej perspektywy.
Głównym bohaterem lirycznym jest tytułowy złoczyńca. Apostoł, który za jedyne 30 srebrników - które w tamtych czasach, były opłatą za niewolnika - ujawnia miejsce pobytu swojego nauczyciela, Jezusa. Zastanawiające jest to, co pchnęło go do tak amoralnego czynu? Podmiot liryczny nie ujawnia się w pełni. Prowadzi on liryczną rozmowę inwokacyjną, która nadaje utworowi patetyczny nastrój. Bezpośrednio zwraca się do Judasza "Odejdź od niego", chcąc powstrzymać go przed dokonaniem amoralnego czynu. Jest już jednak za późno. Poeta zwraca uwagę na pogłębiające się szaleństwo Judasza "Słyszysz jak zbierają się liście. Jak mówią przeciwko tobie". Jest on człowiekiem zagubionym i przestraszonym. Jednak czy usprawiedliwia to jego czyn? Czy jest możliwe przebaczenie bez wyznania win? Główny bohater traci kontakt z rzeczywistością. Najwyraźniej zachowuje się w nim cząstka człowieczeństwa, która obciąża jego serce.
Zbigniew Herbert uważa iż każdy z nas jest zdolny do okrucieństwa. Chrystus wiedział, iż Judasz zdradzi i doprowadzi do jego śmierci. Uważał jednak, iż Amor est vitae essentia - miłość jest istotą życia i nie ukarał Judasza. W złoczyńcy obudziło się jednak człowieczeństwo i gdy zdał sobie sprawę ze swego czynu postanowił przedwcześnie dokończyć żywota. Podmiot liryczny ukazuje sylwetkę drzewa, na którym powiesi się apostoł. Tylko ono "drze z głowy liście" gdy widzi jego czyn. Autor nie usprawiedliwia Judasza, ale tez nie potępia go. Judasz był chorym człowiekiem
Załoga Magellana
Temat: " Jestem marynarzem załogi Magellana. Wypływam w podróż w nieznane.
Opisz w formie pamiętnika."
9 marca Anno Domini 1521
Często zastanawiam się co tak naprawdę pchnęło mnie do uczestnictwa w tej przeklętej wyprawie. Nie znam określenia, które równie wiernie oddawałoby wydarzenia , które rozegrały się na pokładzie pięciu okrętów o wdzięcznych nazwach: "Trynidad", "Santiago", "Victoria", "San Antonio" oraz "Concepcion".
Kiedy 20 września 1591 roku, ja - Migiel Sanchez wchodziłem na pokład okrętu dowodzonego osobiście przez Ferdynanda Magellana byłem pełen podziwu i radości. Obiecywano nam pieniądze i sławę. Tak, jestem próżnym człowiekiem. Chciałem zakosztować dobrodziejstw tego świata. Ale któżby nie chciał? Nie mogłem przewidzieć, że wydarzenia przybiorą fatalny obrót.
Opuściliśmy port San Lucas i kiedy płynęliśmy wzdłuż linii brzegowej nowo odkrytego kontynentu na statkach wybuchł bunt. Dowódcy poszczególnych okrętów nie mogli się ze sobą porozumieć. Bardzo rozzłościło to Magellana który stłumił zamieszki bardzo krwawo. Kazał publicznie poćwiartować ciało jednego z dowódców, Luisa de Mendozy, a innego powiesić na najwyższym maszcie. Nie uważam by sobie na to zasłużyli. Biedni głupcy. Wkrótce po tym wydarzeniu na własne oczy zobaczyliśmy co oznacza określenie kara boska. W otchłań oceanu stoczył się "Santiago".
Droga wzdłuż lądu ciągle się przedłużała. Byliśmy niezmiernie zaskoczeni gdy odkryliśmy cieśninę pomiędzy lądem, a Ziemią Ognistą. Tą złowieszczą nazwę osobiście nadał nasz dowódca. Ludzi zamieszkujących te tereny zamiast włosów otaczały ogniste kule! Ich głowy żarzyły się żywym ogniem. Nigdy nie zapomnę tego przeraźliwego widoku. To musiały być czarty tańczące na przeklętej ziemi! Jakież jeszcze potwory spotkamy na swej drodze?
Nasza podróż przez cieśninę trwała do 27 listopada 1520 roku. Wypłynęliśmy na pełne morze i obraliśmy kurs na wschód z lekkim odchyleniem na północ. Magellan twierdził, iż wkrótce natrafimy na Moluki i będziemy mogli zgromadzić nowe zapasy. Podróż przez otwarte morze trwała jednak w nieskończoność! Zaczęło brakować nam słodkiej wody
i pożywienia. Nasze dziąsła przeraźliwie krwawiły… Boże, zabieraliśmy nawet jedzenie najsłabszym. Zachowywaliśmy się jak zwierzęta w śmiertelnym amoku. Z tego okresu nie pamiętam niczego innego poza głodem i przeraźliwą ciszą. Spokój oceanu doprowadzał nas do postradania zmysłów - "El mar pacifico" - taką nazwę nadał mu Magellan.
Zbawienny okazał się dla nas dzień 25 stycznia 1520 roku. Natrafiliśmy na pierwsze niezamieszkałe wyspy. Czym prędzej zabraliśmy zapasy i podliczyliśmy starty. Wielu
z moich współtowarzyszy umarło w czasie straszliwej tułaczki. Płynąc wzdłuż linii brzegowej wysepek nie natknęliśmy się na jakikolwiek znak życia poza rekinami. Przerażające stworzenia.
Dopiero po trzech miesiącach od wypłynięcia na pełne morze natrafiliśmy na dzikie plemiona. Wczoraj stoczyliśmy krwawą walkę z jednym z nich. Ci brudni dzikusi wdrapali się na nasz okręt i zaczęli okradać z zapasów i przedmiotów codziennego użytku! Co oni sobie myśleli! Że pokonają przedstawicieli dzielnego narodu hiszpańskiego?
Jestem coraz bardziej zmęczony tą wyprawą...
Upadki imperiów
Dlaczego upadały imperia świata starożytnego?
Na przykładzie Persji.
Świat starożytny sprzyjał powstawaniu nowych państw. Plemiona, które zaczynały prowadzić osiadły tryb życia musiały wytworzyć organizm jakim jest państwo. Miało ono przede wszystkim charakter obronny, przed zagrożeniami z zewnątrz.
Z biegiem lat, niektóre państwa rozpadały się, inne zostawały podbijane, a jeszcze inne znakomicie się rozwijały. Te, które potrafiły dobrze koordynować swoją pracę, stawały się coraz potężniejsze. Podbijały także te słabsze plemiona, które nie były tak dobrze wykształcone pod względem militarnym jak pozostałe. Niekiedy w świecie starożytnym pojawiały się imperia, czyli wielkie państwa o ustroju monarchicznym.
Takim imperium była właśnie Persja. Jej lud przybył na zachodnie rejony Wyżyny Irańskiej w I tysiącleciu p.n.e. i osiadł nad Zatoką Perską. Przez długi czas pozostawał
w cieniu wydarzeń historycznych. Jej znaczny rozwój przypadł na VI wiek p.n.e., kiedy to państwo znalazło się we władzy protoplasty dynastii Achemenidów - Achmenesa.
W końcu VI wieku p.n.e. Persja stała się uzależniona od sąsiedniej Medii. Król Cyrus II z dynastii Achemenidów w przymierzu z Babilonią obalił dynastię medyjską około 550 roku przed Chr. Następnie udało mu się zawładnąć ziemiami sąsiedniej Lidii oraz Babilonii. Dzięki niemu państwo Perskie zaczęło się rozrastać w potęgę.
Persowie mimo silnej władzy centralnej pozostawiali podbitym ludom duży zakres swobody. Byli tolerancyjni w sprawach obyczajowych i religijnych. Podbite kraje musiały jedynie dostarczać rekrutów do armii oraz regularnie płacić podatki. Państwo to przez szereg kolejnych lat miało wielu władców, którzy starali się powiększyć jego potęgę, między innymi Kambyzesa II i Dariusza I Wielkiego.
Persja stała się pierwszym istniejącym w świecie starożytnym imperium. Jej obszar sięgał od terytorium dzisiejszej Turcji po rzekę Indus w Azji.
Gdyby Persja istniała do dziś tak jak za czasów jej dawnej świetlności zajmowałaby ziemie dzisiejszego Egiptu, Turcji, Izraela, Syrii, Jordanii, Iraku, Iranu, Afganistanu, Pakistanu oraz części Indii. Wydaje mi się, że ukazuje to potęgę tego państwa w świecie starożytnym. Niestety nie przetrwało ono do naszych czasów, a składało się na to wiele wątków.
Dalsza ekspansja została zniweczona przez opór Scytów w 513 roku p.n.e. i Greków
w tak zwanym powstaniu jońskim mającym miejsce w latach 500 - 494 p.n.e. Dało to początek wojnom perskim, które przyczyniły się do stopniowego rozkładu państwa. Wojny te były prowadzone pomiędzy państwem Greckim, a Persją o wyzwolenie greckich państw - miast w Azji Mniejszej oraz obronie niezawisłości państw Grecji w Europie.
Do pierwszego starcia tych wojsk doszło 11 września 490 roku p.n.e. pod Maratonem. Armia Perska liczyła 25 tys. żołnierzy oraz konnice, natomiast Ateńska 9 tys. hoplitów oraz 1000 ciężkozbrojnych.
Mimo miażdżącej przewagi armii perskiej starcie to wygrali Grecy dowodzeni przez Miltiadesa. Stało się tak, ponieważ byli oni lepiej przeszkoleni oraz dysponowali falangą. Persowie stracili 6400 żołnierzy, a Grecy tylko 192. Zwycięstwo to obiegło wszystkie państwa - miasta, ponieważ była to pierwsza przegrana Persów na otwartym polu.
Był to początek nieszczęść tego imperium. Jedyna wygrana dla nich walka miała miejsce pod Termopilami, latem 480 roku p.n.e. Armią perską dowodził wtedy Kserkses. Jednak pod Salaminą (480 rok), Platejami (479 rok) i u przylądka Mykale ponieśli druzgocącą klęskę. Wynikiem wojny perskiej było uzyskanie przez Greków dostępu do Morza Czarnego oraz powstanie Ateńskiego Związku Morskiego, którego celem było wyzwolenie wszystkich Greków spod panowania perskiego. Walki trały jeszcze przez 30 lat. Dopiero w 449 roku p.n.e. został zawarty pokój między tymi państwami. Persja zrzekła się hegemonii na Morzu Egejskim oraz uznała niezależność polis Greckich w Azji Mniejszej.
Państwo perskie zaczęło stopniowo ulegać rozkładowi. Główne przyczyny to gospodarka typu naturalnego wskutek małego obrotu pieniędzy, a dużych danin doprowadziła do tezauryzacji skarbu państwa.
Kolejnym powodem było skupienie wielkich dóbr ziemskich w rękach arystokracji. Wywołało to niezadowolenie wśród ludności. Przestarzała była także organizacja wojska. Pierwszą wyprawę przeciwko Persji po powstaniu jońskim miał poprowadzić macedoński władca Filip II. Podbił on Grecję w 338 roku p.n.e., a do swojego imperium chciał przyłączyć również Persję. Został on jednak zamordowany przed ich planowanym rozpoczęciem.
Władzę po nim przejął jego syn Aleksander III Wielki. Imperium Perskim władał wówczas Dariusz III, ostatni z rodu Achemenidzich. Był on przekonany, że zwycięży nad armią macedońską. Razem ze swoimi doradcami opracował taktykę, która jak się później okazało była błędna. Jedyna koncepcja, która mogłaby zapewnić im militarne zwycięstwo została odrzucona. To właśnie przez nią imperium Perskie przegrało starcie nad rzeką Granikos.
Kolejne bitwy rozegrane pomiędzy tymi władcami miały miejsce pod Issos (333 rok) oraz pod Gaugamelą (331 rok). Wszystkie one przyniosły zwycięstwo Macedońskiemu władcy.
Persja stała się częścią imperium Aleksandra i przestała istnieć. Taki koniec właśnie ją spotkał. W kolejnych latach jej ziemie przechodziły z rąk do rąk. Nigdy już nie odzyskała takiej potęgi jak przed wojną perską.
Reasumując. Państwa w starożytności powstawały i upadały. Persję spotkał taki sam los. Główną przyczyną jej ostatecznego upadku był atak ze strony Aleksandra Macedońskiego. Persja nie była na nie przygotowana taktycznie, poza tym była w pełni przekonana o swojej wielkości i końcowym zwycięstwie. Osłabiona po powstaniu jońskim nie zdołała przezwyciężyć armii Aleksandra Wielkiego. Upadek nie spotkał tylko wielkiego imperium perskiego, ale losy jego wkrótce podzieliło państwo Aleksandra, a wiele lat później imperium rzymskie. Przyczyny upadków innych imperiów były inne niż Persji.
Szwecja ściąga
SZWECJA
1600-1635 i 1655-1660
Przyczyny:
1)wzrost dążeń mocarstwowych Szwecji
2)interes dynastyczny wazów
3)przekazanie Polsce przez Zygmunta III Wazę Estonii
Bitwy ze szwecją
*Biały Kamień (1604) (PL)
*Kircholm (1605) - Chodkiewicz (PL)
*Oliwa (1627) (PL)
*Trzciana (1629) - Koniecpolski (PL)
Pokój w Sztumskiej Wsi i Starym Targu. Szwedzi zostają na Inflantach
POTOP - przyczyny
1)osłabienie Polski w wyniku liczny wojen
2)zdrada Radziejowskiego
3)Silna armia Szwecji poszukuje teatru działań wojennych
*UJŚCIE Pospolite ruszenie (1655) - Opaliński. Pakt ze Szwecją
*Kiejdany-pakt Radziwiłłów ze Szwecją
*Jasna Góra (1655) - Kordecki, następstwo Konferencja w Tyszkowicach
*Warka (1656) - Czarniecki
*2 Bitwy pod Warszawą (czerwiec/lipiec) (1656) (PL)
*Odbicie Torunia(zepchniecie Szwedów do Pomorza)
*Traktat Radno (1656) miedzy Szwedami, chmielnickim, Prusami i 7grodem
*traktat Walewsko bydgoski (1657) - strata Prus książęcych
*Pokój w Oliwie (1660) KONIEC WOJNY
Następstwa wojny:
1)podzielenie Inflantów (od Dźwiny - szwedzkie)
2)zrzeczenie się pretensji wazów do tronu szwedzkiego
3)strata 1 ludności w PL
4)załamanie gospodarki
TURCJA
1620-1621 i 1672-1683
Przyczyny:
1)wyprawa Lisowczyka na 7gród podczas wojny 30letniej (udzielenie wsparcia Habsburgom)
2)Wyprawy Kozaków na Turcję i tatarów
Bitwy z Turcją
*Cecora (1620) - Żółkiewski zginął(TUR)
*Chocim I [bitwa i pokój] (1621) - Chodkiewicz.(PL) zamknęli się w twierdzy. Chodkiew zmarł
*Kamieniec Podolski (1672) (TUR)
*traktat w Buchaczu - płacenie lenna przez PL
*Chocim II (1673) zapewnienia koronę Janowi III Sobieskiego. Koronacja 1676
*Wiedeń (1683) Kara Mustafa kontra Sobieski
*Parkany (1683) wygrana PL. Tur nie zagraża nam z pdn.
*Karłowice (1699) KONIEC WOJNY
Następsta:
1)zwrócenie statusu quo
ROSJA
1609-1618
Przyczyny:
1)Dymitriady (1605) (1.ekspansja terytorialna, 2.odwrócenie uwagi od konfliktu wewnętrznego [rokosz zebrzydowski] 3. poparcie papieża)
Bitwy z Rosją
*Kłuszyn (1610) - Żółkiewski. Otwarcie drogi na Moskwę
*kapitulacja PL na kremlu (1612)
*pokój w Dywilinie (1618) Smoleńszczyzna, ziemia czerwnihowska dla PL
*Pokój w Polanowie (1634) zawarty w wyniku wojny 1632-1643.Największe terytorium PL
*Balaton (1652) (RUS)
*Perejasław (1654) - chmielnicki. Sojusz kozacko-moskiewski.
*ugoda w Hadziaczu (1658). Powołanie RP 3ga Narodów. Chmielnicki dostaje buławę hetmańską
*Cudnów i Połonka (1660)- odzyskanie Wilna.
*rozejm w Andruszowie (1667)- podział Ukrainy
*pokój w Moskwie (1686)-ustalenie wschodnich granic PL
SKUTKI KONFLIKÓW w XVII w.
1)straty demograficzne
2)obnażenie słabości militarnej PL
3)osłabienie PL na arenie międzynarodowej
4)wzrasta poczucie przynależności do narodu PL
5)załamanie gospodarki
6)powstanie oligarchii magnaterii
POWSTANIE CHMIELNICKIEGO
Wojna domowa w latach 1648-1655 przez kozactwo i chłopstwo ukraińskie pod przywództwem Chmielnickiego przeciwko PL.
Walki:
*Żółte Wody, Korsuń i Piławce (1648) (CHMIELU)
*Zbaraż (1649) i Zborów (1649)
*Beresteczko (1651) (PL)
*Batoh (1652) (CHMIELU)
*ugoda w Perejasławiu (1654) sojusz kozacko-moskiewski
*ugoda hadziacka (1658) - utworzenie ks. Ruskiego.
ROKOSZE:
1)Zebrzydowski (1606) w Sandomierzu przeciw Zygmuntowi
2) Lubomirskiego (1665-1666) przeciw Janowi Kazimierzowi